2009-03-25 Autor: Włodzimierz Kwas, Zdjęcia: archiwum

Dodaj do:

Czy ktoś z miłośników militariów lub klasycznych motocykli mógł nie słyszeć nazw M 72, K 750, Irbit, IMZ, Ural czy Dniepr? Niemożliwe. Radzieckie maszyny z silnikiem typu bokser to dziś klasyki, choć nadal są produkowane. Od kilkunastu lat już jako rosyjskie i ukraińskie. Ruskie boksery mają dziesiątki tysięcy fanów na całym świecie, zrzeszonych w setkach klubów. Wiele takich klubów działa na innych kontynentach, te maszyny mają miłośników nawet w Wietnamie! Jakie były narodziny tej legendy? By to poznać, musimy się cofnąć daleko w czasie.

Historia sowieckich bokserów z wózkiem bocznym zaczęła się w 1938 roku w... Niemczech. Wtedy to z fabryki BMW wyjechał model R 71 z dwucylindrowym, dolnozaworowym silnikiem 750 cm3 w układzie bokser. Rosjanie, którzy właśnie postanowili zmodernizować swoją armię, od razu wzięli go na oko. Oficjalna, propagandowa wersja jest taka, że w Szwecji przez podstawione osoby kupiono 5 sztuk R 71, rozebrano je i opracowano technologię. Prototyp zaakceptował sam towarzysz Stalin i zaczęto budowę.

Prawda jest zupełnie inna. Otóż 28 września 1939 r. sowiecki minister spraw zagranicznych Wiaczesław Mołotow (prawdziwe nazwisko Skriabin) podpisał ze swoim niemieckim odpowiednikiem Joachimem von Ribbentropem pakt o nieagresji, który za kilkanaście dni miał się stać czwartym rozbiorem Polski. Ponieważ Hitlerowi – zamierzającemu zaatakować nasz kraj i później Francj ę – pokój ze Stalinem był na razie bardzo potrzebny, zgodził się na warunki stawiane przez Mołotowa. W ramach paktu przekazano więc Rosjanom m.in. całą linię produkcyjną R 71 i wiele gotowych części.

Dzięki pomocy Niemców, pod Moskwą szybko uruchomiono produkcję beemek, nazywając je M(Moskwa)72. Niecałe dwa lata później Niemcy zaatakowali swoich niedawnych kumpli. Tak jak i inne, fabrykę motocykli przeniesiono za Ural. 22 października 1944 r. w mieście Irbit wznowiono produkcję M 72. W sumie podczas wojny na front pojechało 9799 tych maszyn. Po wojnie fabrykę unowocześniono i w 1950 r. wyprodukowano tam 30 000 emek.

26 września 1945 r., rozkazem nr 2435- -635S ludowego komisarza przemysłu maszynowego, zakład remontowy broni pancernej nr 8 w Kijowie zmieniono w fabrykę motocykli. Początkowo wykonywano tu model K-1B, a w 1952 r. ruszyła produkcja M 72, który w rok później został zmodyfikowany (M 72N – z tyłu wahacz zamiast suwaka, aluminiowe bębny). Była to wersja przejściowa – w 1958 r. wypuszczono K(Kijew)750 z poprawionymi zawieszeniami i innymi drobnymi zmianami. Zakłady w Kijowie produkowały słynną „Kaśkę” z różnymi modyfikacjami (m.in. krótkie wahacze z przodu) do 1967 roku. W tych samych zakładach w latach 1963-1977 robiono też wersję K 750M (z różnymi zmianami) przeznaczoną dla wojska.

Tymczasem fabryka Irbit w 1960 r. wypuściła „przejściówkę” – M 61 z górnozaworowym silnikiem 650 cm3. Rok później ukazał się model M 62 – z nową ramą oraz zawieszeniami – który nosił nazwę Ural. Wtedy też zakończono produkcję M 72. W 1963 r. wyprodukowano Urala M 63 z nowym silnikiem, w którym moc wzrosła z 28 do 32 KM. Kijowskie zakłady również opracowały górnozaworowy silnik 650 cm3 z napędem zaworów popychaczami.

Na 50-lecie rewolucji październikowej (1967) ukraińska fabryka wypuściła K 650 Dniepr, oznaczony jako MT 8. W 1971 r. zastąpił go Dniepr MT 9, po kolejnych trzech latach ukazał się Dniepr MT 10, w którym 12-woltowa instalacja zastąpiła 6-woltową, a moc wzrosła do 36 KM. W tym samym roku zakłady w Irbicie wypuściły Urala M 67, też z instalacją 12 V i silnikiem 36 KM. W owym czasie w Kijowie produkowano wojskową wersję z napędem na kosz, nazwaną Dniepr 12 – z silnikiem K 750M i ramą oraz zawieszeniami od MT 10. Rok 1980 przyniósł Dniepra 11 z 32-konnym silnikiem i Dniepra 16 z napędem na kosz.

oryginał – BMW R-71

Szykujące się do wojny Niemcy, w 1938 r. przeorganizowały przemysł pod jej potrzeby. Właśnie wtedy BMW wprowadziło do produkcji trzy nowe dwucylindrówki – R-51, R-61 i R-71. Dwa ostatnie różniły się tylko pojemnością skokową. Oba (wyposażone w kosz) można było spotkać na wszystkich frontach II wojny. W latach 1939- 1940 częściowo na bazie R-71 zbudowano silnik górnozaworowy i tak powstał model R-75, który przeszedł do historii jako BMW „Sahara”. Natomiast R-71 stał się legendą dzięki swojemu drugiemu wcieleniu – jako radziecki M 72.

Za tłok do Urala zapłacimy 60-80 zł, a za tarczę sprzęgła 40 zł. Z emką czy „Kaśką” będzie gorzej. To motocykle kolekcjonerskie i 10 000 zł trzeba uznać za wyjątkowo dobrą cenę. A i z częściami trudniej.

opinie czytelników

Dariusz Materna Mam Urala M 63 („Uralicę” – jak powiada żona, gdy spędzam za dużo czasu w garażu). JAZDA – niezapomniane wrażenia. W żaden sposób nie przypomina to latania solówką i biada temu, kto o tym zapomni. W najlepszym wypadku wyląduje na przeciwległym pasie ruchu, w gorszym – w rowie lub z koszem na głowie. Pasażer w koszu ma nie mniejsze emocje. Zaczynają się one już przy ok. 30 km/h, gdy razem z koszem wędruje w górę w prawych zakrętach, zenitu sięgają przy 90-100 km/h. TRWAŁOŚĆ. Owszem – nie wyjeżdżam bez kompletu narzędzi i komórki, ale chciałbym podkreślić, że nigdy mnie nie zawiódł. Myślę, że przy odpowiedniej eksploatacji są to maszyny bardzo wytrzymałe. Tym, którzy kupują za wschodnią granicą radzę od razu przeprowadzić generalny remont, aby usunąć wszelkie patenty poprzednich właścicieli. CZĘŚCI ZAMIENNE. Są i na Allegro, i na motobazarach i u osób, które sprowadzają je ze wschodu. Niestety, po jakości można spodziewać się wszystkiego. Dam przykład przygód z regulatorem napięcia. W sumie kupiłem ich trzy, każdy „nowy, prosto ze starych zapasów”. Sprawa zakończyła się przeróbką instalacji elektrycznej i założeniem regulatora od dużego Fiata. FUNKCJONALNOŚĆ. Co roku wiosną, ja i dzieci (12 i 10 lat), po objuczeniu zaprzęgu, jedziemy podziwiać budzącą się bieszczadzką przyrodę.

Jacek z Białegostoku Urala M 67 kupiłem w 2000 roku. Pierwszy sezon przejeździłem w „oryginale”. Miałem wtedy dwie większe awarie – posypała się skrzynia biegów (obudowa była krzywa i pękały łożyska na wałkach), a także urwały się śruby mocujące zębatkę dyfra do piasty (śruby z miękkiej stali). Pierwsza zima przyniosła duże zmiany. Motocykl został rozebrany, pomalowany, kilka elementów zostało zmienionych. Poprawiono mankamenty techniczne (szczelność, jakość powłok, śrub, łożyska itd.). Od tej pory awarie w zasadzie nie występowały. Obecnie Ural jest moim drugim motocyklem i używam go dosyć rzadko. Jednak jazda nim zawsze dostarcza mi wielkiej frajdy. Jest to dla mnie swego rodzaju podróż w czasie (oczywiście wstecz). Trzęsie, hamuje słabo, głośno pracuje, ale ma TO COŚ. Może jako pojazd do dojazdów do pracy Ural nadaje się słabo, choćby dlatego, że dużo pali, jest ciężki, duży i nieporęczny. Jednak do sobotniej spokojnej wyprawy po polnych drogach jest to wymarzony motocykl dla fanów klasyki. I to wszystko bardzo tanio. Od kiedy mam Urala, stały obok niego dwa „japońce”, które znalazły już nowy dom. Teraz stoi obok niego Triumph. Nieważne, że modne są diody LED, czy promieniowe zaciski, Ural zawsze jest na czasie i wzbudza masę pozytywnych emocji zarówno u jeźdźca, jak i oglądających.

Jeśli chodzi o roczniki, fachowcy odradzają Dniepry po mniej więcej 1985 roku. Jakość produkcji spadła wtedy drastycznie. Nowe części z kijowskiej fabryki też nie dają żadnej gwarancji jakości. Zwłaszcza należy unikać egzemplarzy robionych parę lat po roku Szykujące się do wojny Niemcy, w 1938 r. przeorganizowały przemysł pod jej potrzeby. Właśnie wtedy BMW wprowadziło do produkcji trzy nowe dwucylindrówki – R-51, R-61 i R-71. Dwa ostatnie różniły się tylko pojemnością skokową. Oba (wyposażone w kosz) można było spotkać na wszystkich frontach II wojny. W latach 1939- 1940 częściowo na bazie R-71 zbudowano silnik górnozaworowy i tak powstał model R-75, który przeszedł do historii jako BMW „Sahara”. Natomiast R-71 stał się legendą dzięki swojemu drugiemu wcieleniu – jako radziecki M 72. 1993, gdy Ukrainę i Rosję rozdzieliła granica celna i Kijów został odcięty od niektórych kooperantów. Jakość Urali natomiast była najgorsza na przełomie lat 80. i 90., kiedy po transformacji fabryka w Irbit popadła w kłopoty finansowe. Do rusków nie należy stosować kryteriów takich jak dla nowoczesnych „japończyków”. Ale można mieć niezłą frajdę z jazdy nimi. A jeśli komuś mechanika i drobne naprawy są zupełnie obce – przy tych maszynach szybko nauczy się, co trzeba.

• Dniepr i Ural
  

Marka

Model

Cena (od-do)

Rocznik (od-do)

Wyszukiwanie zaawansowane